Yapay zekayla his tanıma teknolojisi ‘Uygurlar üzerinde denendi’

Yapay zekayla his tanıma teknolojisi ‘Uygurlar üzerinde denendi’

18
0
PAYLAŞ

BBC’ye konuşan bir yazılım mühendisi, bölgedeki polis merkezlerine bu sistemleri yerleştirdiğini öne sürdü. Argümana ait delilleri gören bir insan hakları savunucusu, uygulamanın “şok edici olduğunu” söyledi.

Londra’daki Çin Büyükelçiliği savlara direkt karşılık vermedi fakat tüm etnik kümelerin siyasi ve toplumsal haklarının muhafaza altında olduğunu tabir etti.

Sincan’da birçok Müslüman yaklaşık 12 milyon Uygur yaşıyor. Bölgedeki Uygurlar, her gün nezaret altında tutuluyor. Bölgede çok sayıda Çin’in ‘yeniden eğitim kampları’ olarak isimlendirdiği tartışmalı kamplar da bulunuyor. İnsan hakları kuruluşları bu merkezleri ‘ıslahevleri’ olarak tanımlıyor ve buralarda bir milyondan fazla kişinin tutulduğu iddia ediliyor.

Pekin, bölgede “kendi devletlerini kurmak isteyen ayrılıkçıların düzenledikleri terör hücumlarıyla yüzlerce kişiyi öldürdüklerini” söyleyerek nezaretin gerekli olduğunu savunuyor. Yazılım mühendisi, güvenlik tasaları nedeniyle kimliğini kapalı tutma kaidesiyle BBC’nin araştırmacı gazetecilik programı Panorama’ya konuşmayı kabul etti. Mühendisin çalıştığı şirketin de ismi açıklanmadı.

Mühendis, Panorama programına, his tanıma sisteminin yerleştirildiğini tez ettiği, beş tutuklu Uygur’un fotoğrafını gösterdi ve “Çin hükümeti Uygurları, laboratuvarlardaki fareler üzere kimi deneyleri için denek olarak kullanıyor” dedi.

Mühendis, bölgedeki polis merkezlerine kameraları yerleştirme misyonuyla ilgili de “Deneklere 3m uzaklığa his tespit kamerası yerleştirdik. Palavra makinesine benziyor lakin daha ileri bir teknoloji” dedi. Çin genelindeki polis merkezlerinde ‘yaygın olarak bulunan dizginleme sandalyelerinin’ kullanıldığını söz eden mühendis, “Bilekleriniz metal bağlarla kilitleniyor, birebiri ayak bileklerinize de yapılıyor” diye devam etti.

Mühendis, yapay zeka sistemlerinin yüz tabirleri ve deri gözeneklerindeki dakikalık değişimleri bile tespit ve tahlil edebildiğine ait ispatlar da gösterdi.

DAİRE GRAFİĞİ

Mühendisin tezlerine nazaran yazılımlar daire grafikler yaratıyor ve grafikteki kırmızı alanlar zihnin olumsuz yahut huzursuz hissettiği anları yansıtıyor. Mühendis, yazılımın “güvenilir delil olmadan karara varılma emelli kullanıldığını” tez etti.

Londra’daki Çin Büyükelçiliği, bölgede his tanıma yazılımının kullanılıp kullanılmadığıyla ilgili sorulara cevap vermedi lakin şu açıklamayı yaptı:

“Sincan’daki bütün etnik kümelerin siyasi, ekonomik, toplumsal hakları ve dini özgürlükleri büsbütün garanti altındadır.

“İnsanlar, etnik geçmişlerine bakmaksızın ahenk içinde yaşıyor ve ferdî özgürlüklerine rastgele bir kısıtlama olmadan istikrarlı ve huzurlu bir hayatın keyfini çıkarıyor.” İspatlar, İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün Çin Yöneticisi Sophie Richardson’a da gösterildi.

Richardson, “Bunlar çok şok edici bulgular. Daire grafiğine indirgenen beşerler, zorlayıcı koşullar, harika bir baskı altında ve tedirginlik içinde olan beşerler. Bu da suçluluk emaresi olarak bedellendiriliyor, bunun çok problemli olduğunu düşünüyorum” dedi.

Colorado Üniversitesi’nden Darren Byler’a nazaran Uygurlar, mahallî bölge yetkililerine tertipli olarak DNA örnekleri vermek zorunda kalıyor, dijital taramalardan geçiriliyor ve birden fazla hükümetin geliştirdiği, rehber ve iletiler dahil birçok datayı toplayan, cep telefonu uygulamasını indirmeye zorlanıyor.

Byler, “Uygur hayatı artık data oluşturmaktan ibaret. Herkes cep telefonunun yanında taşınması mecburî bir şey olduğunu biliyor. Taşımazsanız gözaltına alınabilirsiniz, takip edildiğinizi biliyorlar. Kaçış yokmuş üzere hissediyorlar” dedi.

Dataların birçok ‘Entegre Ortak Operasyonlar Platformu’ ismi verilen bilgisayar sistemi içinde toplanıyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü, bu sistemin kuşkulu davranışları tespit ettiğini söylüyor.

Richardson sistemle ilgili şunları söyledi:

“Sistem, onlarca farklı yasal davranış çeşitleri hakkında bilgi topluyor. Buna, ön kapı yerine art kapıdan çıkmak, kendilerine ilişkin olmayan bir otomobile yakıt koymak da dahil.

“Yetkililer artık insanların meskenlerinin dış kapılarına QR kodu yerleştiriyor. Böylelikle, konutta kimin bulunması gerektiğini, kimin bulunmaması gerektiğini basitçe öğrenebiliyorlar.”

‘ORWELL BİLE HAYAL EDEMEMİŞTİR’

Çinli teknoloji şirketlerinin devletle ne kadar yakın bağda olduğu her vakit tartışma konusu olmuştur. ABD merkezli araştırma kümesi IPVM, bu şirketlerin patentlerinde, Uygurların tespiti için özel olarak tasarlanan yüz tanıma eserlerine ait delillere ulaştıklarını öne sürüyor.

Huawei ve Çin Bilim Akademisi’nin Temmuz 2018’de yaptığı bir patent müracaatındaki yüz tanıma eseri için, bireyleri etnik özelliklerine nazaran ayırt edebilme özelliği bulunduğu belirtiliyor. Huawei ise kümenin araştırmasına karşılık olarak “teknolojinin, toplumun rastgele bir üyesine ayrımcılık yahut baskı emelli kullanılmasını onaylamadıklarını” söyledi ve faaliyetlerinin “hükümetten bağımsız olduğunu” tabir etti.

Araştırma kümesi IPVM ayrıyeten, şirketin ‘Bir Kişi, Bir Dosya’ isimli bir teknoloji geliştirdiğine ait de dokümanlara ulaştı.

IPVM’den Conor Healy sistemi şöyle anlattı:

“Her bir birey için hükümet şahsî bilgileri, siyasi faaliyetlerini, ilgilerini topluyor… bu kişinin davranışlarının anlaşılması, ne cins bir tehdit oluşturabileceğinin tespit edilmesi için her türlü bilgiyi topluyor.

“Her türlü muhalefeti imkansız kılıyor ve hükümete vatandaşlarının davranışlarıyla ilgili gerçek iddialar yaratıyor. Bir hükümetin bu tıp tahliller yapma kapasitesine sahip olacağını George Orwell bile hayal edememiştir.”

Huawei, ‘Bir Kişi, Bir Dosya’ sisteminin teknoloji gelişimine dahil olup olmadığı sorusuna direkt cevap vermedi ancak şirketin hükümetten bağımsız faaliyet gösterdiğini yineledi. Çin’in Londra Büyükelçiliği ise bu programlara ait “bilgi sahibi olmadığını” söyledi.

IPVM ayrıyeten, Çin pazarlama şirketi Hikvision’e ilişkin, Uygurların tespit edilmesi için geliştirilen bir yapay zeka kamerasının reklam dokümanlarına ve bir öbür teknoloji devi Dahua’ya ilişkin, tekrar Uygurları tespit eden bir yazılıma ulaştıklarını da tez etti.

Dahua, patentlerinin Çin’de tanınan 56 etnik yapıya atıf yaptığını ve bilhassa içlerinden birinin gaye alınmadığını söyledi. Şirket, “insanların güvenliğini sağlamaya yardım etmeyi amaçlayan eserler ve hizmetler sunduklarını” söyledi ve İngiltere dahil faaliyet gösterdikleri “her pazarın maddelerine, düzenlemelerine uyduklarını” tabir etti.

Hikvision, internet sitelerindeki detayların hakikat olmadığını belirtip “uygun kıymetlendirme olmaksızın internet güncellemesi yapıldığını” söz etti. Şirket, eser yelpazelerinde “azınlık bir kümesi tespit ve tahlil etme teknolojisine sahip eserler bulunmadığını yahut satışı yapılmadığını” kaydetti.

BBC’ye konuşan Çin’in yapay zekadan sorumlu Ulusal Komitesi Lideri Dr. Lan Şue, patentlerden haberdar olmadığını belirtip “Çin’in dışında bu tip suçlamalardan çok var. Birden fazla gerçek değil. Sincan mahallî hükümetinin sahiden Sincan halkını müdafaa sorumluluğu olduğunu düşünüyorum. Şayet bu bağlamda teknoloji kullanıldıysa bu da pek anlaşılır bir durum” dedi.

Çin’in Londra Büyükelçiliği ise BBC’ye açıklamasında daha sert bir karşılık verdi ve “Uygurları tahlil etme özelliği bulunan rastgele bir kelamda yüz tanıma teknolojisi diye bir şey katiyetle yoktur” dedi.

GÜNLÜK NEZARET

Dünya genelindeki yaklaşık 800 milyon nezaret kamerasının yarısının Çin’de bulunduğu varsayım ediliyor. Çin’in Chongqing üzere çok sayıdaki akıllı kentlerinde ise kent altyapısına yapay zeka yerleştirilmiş durumda.

BBC Panorama programına konuşan Chongqing merkezli araştırmacı gazeteci Hu Liu, kendi tecrübesini şöyle anlattı:

“Evden çıkıp asansöre adım attığınızda sizi bir kamera imgeler. Her yerde kamera var.

“Ben bir yere gitmek için konuttan çıktığımda taksi çağırıyorum, taksi şirketi dataları hükümete yüklüyor. Sonra birkaç arkadaşla buluşmak için bir kafeye gidebilirim. Orada da yetkililer kafedeki kameralarla yerimi öğrenebiliyor.

“Bazı arkadaşlarımla buluştuktan sonra çabucak hükümetin benimle temasa geçtiği vakitler olmuştu. Beni ‘Bu şahısla bir daha görüşme, bir daha şöyle yapma, bu türlü yapma’ ihtarları yaptılar.

“Yapay zeka yüzünden saklanacak yerimiz kalmadı.”

 

PAYLAŞ

BİR CEVAP BIRAK